Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος...
του μαθητή ΟΡΕΣΤΗ ΠΑΤΣΑΚΗ (Γ2)
Primo Levi
Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος
Εκδόσεις Άγρα
Μετά το ταξίδι μας στην Πολωνία, ήταν αδύνατον να προσπεράσω το βιβλίο αυτό του Πρίμο Λέβι. Ένα βιβλίο για το Άουσβιτς, αλλά όχι μόνο. Ποιός είναι ο άνθρωπος μετά από κάτι τέτοιο; Ποιός είναι ο κόσμος μας αφού αυτό έχει συμβεί;
Ποιός είναι όμως ο Πρίμο Λέβι;
Γεννήθηκε στις 31 Ιουλίου του 1919 στοΤορίνο από οικογένεια εβραϊκής καταγωγής. Αφού τελείωσε το Λύκειο το 1937, γράφτηκε στο τμήμα χημείας του Πανεπιστημίου του Τορίνο.
Τον Νοέμβριο του 1938 τέθηκαν σε ισχύ στην Ιταλία οι ρατσιστικοί νόμοι που επέβαλαν πληθώρα διακρίσεων εις βάρος των Εβραίων της χώρας. Μεταξύ άλλων απαγορευόταν πλέον στους Εβραίους η εγγραφή στο Πανεπιστήμιο, όμως όσοι ήδη σπούδαζαν, όπως ο Λέβι, μπορούσαν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους. Τελικά αποφοίτησε με άριστα το 1941, αλλά πάνω στο πτυχίο του αναγραφόταν ότι ήταν Εβραίος.
Τον Οκτώβριο του 1943 εντάχθηκε στην αντιστασιακή οργάνωση Δικαιοσύνη και Ελευθερία (Giustizia e Libertà). Καθώς όμως τόσο ο ίδιος όσο και οι σύντροφοί του δεν ήταν εκπαιδευμένοι, πολύ γρήγορα, τον Δεκέμβριο του 1943, συνελήφθησαν από τη φασιστική αστυνομία.
Στις 22 Φεβρουαρίου του 1944, 650 Εβραίοι, μεταξύ αυτών και ο Λέβι, στοιβάχτηκαν σε ένα τρένο (ήταν 50 άνθρωποι σε κάθε βαγόνι) και μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Άουσβιτς.
Εκεί καταγράφηκε ως το νούμερο 174.517 και αμέσως οδηγήθηκε στο στρατόπεδο του Άουσβιτς, όπου παρέμεινε μέχρι την απελευθέρωσή του από τον Κόκκινο Στρατό στις 27 Ιανουαρίου του 1945.
Από τους 650 Εβραίους που μεταφέρθηκαν εκείνη τη μέρα του Φεβρουαρίου στο Άουσβιτς τελικά επέζησαν μόλις 20 άτομα.
Το βιβλίο‘Εάν αυτό είναι άνθρωπος το έγραψε αμέσως μετά την απελευθέρωση και την επιστροφή του στο Τορίνο, τον Οκτώβριο του 1945, και όπως αναφέρει‘Έγραψα το βιβλίο μόλις επέστρεψα, μέσα σε λίγους μήνες γιατί οι αναμνήσεις με βασάνιζαν.Η ιδέα για να το γράψω γεννήθηκε μέσα στο στρατόπεδο. Η ανάγκη να διηγηθούμε στους «άλλους», να κάνουμε τους «άλλους» συμμέτοχους της εμπειρίας μας, απέκτησε για μας, πριν και μετά την απελευθέρωση, το χαρακτήρα μιάς βίαιης και επιτακτικής παρόρμησης ίσης σπουδαιότητας με τις υλικές μας ανάγκες. Έγραψα το βιβλίο για να ικανοποιήσω αυτή την ανάγκη της ψυχής· για να απελευθερωθώ’.
Είναι λοιπόν ένα βιβλίο μαρτυρία, ένα βιβλίο για να μην ξεχάσουμε, και να μην αφήσουμε τους ανθρώπους αυτούς να ξεχαστούν. Ο Λέβι μέσα στο βιβλίο του μιλαει για ένα μικρό παιδί τον Ούρμπινεκ, ένα παιδί που αφού έχασε τους γοννείς του μωρό ακόμα, μέσα στο στρατόπεδο δεν μπόρεσε να μιλήσει ποτέ (δεν του έμαθε κανένας). Αυτό το παιδί πέθανε αμέσως μετά την απελευθέρωση. Ποιός θα μπορούσε να πει την ιστορία του;
Ο Πρίμο Λέβι μιλά για την σταδιακή απώλεια της ανθρωπιάς μέσα στο στρατόπεδο, για ανθρώπους συγκεκριμένους που τους αναφέρει με το όνομά τους, προσπαθώντας έτσι να αναβιώσει τη φωνή και το πνεύμα όλων εκείνων στους οποίους ο θάνατος είχε αφαιρέσει τη δυνατότητα να αφηγηθούν τις βαρβαρότητες που υπέστησαν.
Το όνομα ενός γυμνού και κρύου σώματος, τσακισμένου από τα βάσανα της πείνας και της δίψας, που έδινε έναν ανελέητο αγώνα επιβίωσης σε ένα ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης.
Ο Λέβι υπογραμμίζει πώς σε ένα πλαίσιο τέτοιας σκληρότητας κάθε κρατούμενος είναι άγρια μόνος και βλέπει τις αρχές της συνύπαρξης αλλά και τους ηθικούς κανόνες να διαλύονται.
Ο Λέβι επικεντρώνεται στην άγρια παραβίαση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας από τους Ναζί καθώς και στο τερατώδες σύστημα καταπίεσης του Λάγκερ (σημ. έτσι ονομάζει ο Λέβι τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, γιατί στα γερμανικά η λέξη έχει τις σημασίες στρώμα, αποθήκη, καταυλισμός).
George Mayer-Marton (1897 – 1960) «Γυναίκες και ογκόλιθοι», 1945
Εν μέσω αυτής της βαρβαρότητας ο άνθρωπος εκμηδενισμένος, χωρίς αξιοπρέπεια και μεταμορφωμένος σε αντικείμενο δεν είχε άλλο τρόπο να αντισταθεί παρά μόνο μέσω της πρακτικής της εσωτερικής αντίστασης.
Καθώς τον ακούμε να λέει ‘Ακριβώς επειδή το Λάγκερ είναι ένας τεράστιος μηχανισμός που έχει σκοπό να μας αποκτηνώσει, εμείς πρέπει ν’ αντισταθούμε· και σε αυτό εδώ το Λάγκερ μπορεί κανείς να επιβιώσει, αλλά γι’ αυτό θα πρέπει διαρκώς να επιθυμούμε να επιβιώσουμε, για να διηγηθούμε μετά, για να μεταδώσουμε τη μαρτυρία μας · και για να ζήσουμε είναι απαραίτητο να προσπαθήσουμε να σώσουμε τουλάχιστον το σκελετό, τη βάση του πολιτισμού. Ναι, είμαστε σκλάβοι, στερημένοι κάθε δικαίωμα, εκτεθειμένοι σε κάθε προσβολή, αντιμετωπίζουμε βέβαιο θάνατο, αλλά μας έχει απομείνει ένα δικαίωμα και πρέπει να το υπερασπιστούμε με σθένος, γιατί είναι το τελευταίο: το δικαίωμα ν’ αρνηθούμε τη συγκατάθεσή μας.’
Το βιβλίο είναι γεμάτο περιστατικά στα οποία πρωταγωνιστούν η πείνα, το κρύο, ο φόβος, η κούραση, η αρρώστια ο θάνατος, η ταπείνωση, η σωματική και ηθική δυστυχία. Ο Λέβι δεν καταδικάζει,δεν κρίνει, αλλά αφηγείται και αναλύει την ανθρώπινη συμπεριφορά, τόσο αυτή των Γερμανών όσο και αυτή κάποιων κρατουμένων που αφέθηκαν να κυριαρχηθούν από το ένστικτο της επιβίωσης, καταστέλλοντας κάθε ανθρώπινη λάμψη αξιοπρέπειας, αλληλεγγύης ή ενσυναίσθησης.
Ο αδίστακτος νόμος της επιβίωσης επιτρέπει μόνο σε όσους είναι αρκετά πονηροί να αποφύγουν την πειθαρχία του στρατοπέδου, ακόμη και σε βάρος των πιο αδύναμων συντρόφων τους.
Οι ίδιοι οι κρατούμενοι από θύματα γίνονται βασανιστές και για να επιβιώσουν καταφεύγουν στην κακία και τη βία εναντίον άλλων κρατουμένων· μια συμπεριφορά που υποθάλπεται από τους Ναζί προκειμένου να εξασφαλίσουν τον έλεγχο του στρατοπέδου και να αποτρέψουν εξεγέρσεις.
“Έτσι ξαφνικά και απροσδόκητα, χάθηκαν οι γυναίκες μας, τα παιδιά μας. Κανείς δεν μπόρεσε να τους αποχαιρετήσει. Τους είδαμε για λίγο στην άλλη άκρη της αποβάθρας σαν μια σκοτεινή μάζα και μετά δεν τους ξαναείδαμε πια.” Μας λέει στην σελίδα 22, και εμείς πρέπει να αναρωτηθούμε τι κάνει ένα τέτοιο μίσος δυνατό;
Καθώς βλέπουμε και σήμερα τον κόσμο να πηγαίνει προς νέους πολέμους δεν μπορύμε παρά να ρωτήσουμε, δεν διδαχθήκαμε τίποτα;
Τέτοια βιβλία που μας ζητάνε να θυμόμαστε πάντα είναι απαραίτητα.
Leslie Cole (1910-1977), «Ένας από του λάκκους θανάτου», Φρουροί των SS που συλλέγουν σορούς, Belsen 1945
Primo Levi
Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος
Εκδόσεις Άγρα
Μετά το ταξίδι μας στην Πολωνία, ήταν αδύνατον να προσπεράσω το βιβλίο αυτό του Πρίμο Λέβι. Ένα βιβλίο για το Άουσβιτς, αλλά όχι μόνο. Ποιός είναι ο άνθρωπος μετά από κάτι τέτοιο; Ποιός είναι ο κόσμος μας αφού αυτό έχει συμβεί;
Ποιός είναι όμως ο Πρίμο Λέβι;
Γεννήθηκε στις 31 Ιουλίου του 1919 στοΤορίνο από οικογένεια εβραϊκής καταγωγής. Αφού τελείωσε το Λύκειο το 1937, γράφτηκε στο τμήμα χημείας του Πανεπιστημίου του Τορίνο.
Τον Νοέμβριο του 1938 τέθηκαν σε ισχύ στην Ιταλία οι ρατσιστικοί νόμοι που επέβαλαν πληθώρα διακρίσεων εις βάρος των Εβραίων της χώρας. Μεταξύ άλλων απαγορευόταν πλέον στους Εβραίους η εγγραφή στο Πανεπιστήμιο, όμως όσοι ήδη σπούδαζαν, όπως ο Λέβι, μπορούσαν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους. Τελικά αποφοίτησε με άριστα το 1941, αλλά πάνω στο πτυχίο του αναγραφόταν ότι ήταν Εβραίος.
Τον Οκτώβριο του 1943 εντάχθηκε στην αντιστασιακή οργάνωση Δικαιοσύνη και Ελευθερία (Giustizia e Libertà). Καθώς όμως τόσο ο ίδιος όσο και οι σύντροφοί του δεν ήταν εκπαιδευμένοι, πολύ γρήγορα, τον Δεκέμβριο του 1943, συνελήφθησαν από τη φασιστική αστυνομία.
Στις 22 Φεβρουαρίου του 1944, 650 Εβραίοι, μεταξύ αυτών και ο Λέβι, στοιβάχτηκαν σε ένα τρένο (ήταν 50 άνθρωποι σε κάθε βαγόνι) και μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Άουσβιτς.
Εκεί καταγράφηκε ως το νούμερο 174.517 και αμέσως οδηγήθηκε στο στρατόπεδο του Άουσβιτς, όπου παρέμεινε μέχρι την απελευθέρωσή του από τον Κόκκινο Στρατό στις 27 Ιανουαρίου του 1945.
Από τους 650 Εβραίους που μεταφέρθηκαν εκείνη τη μέρα του Φεβρουαρίου στο Άουσβιτς τελικά επέζησαν μόλις 20 άτομα.
Το βιβλίο‘Εάν αυτό είναι άνθρωπος το έγραψε αμέσως μετά την απελευθέρωση και την επιστροφή του στο Τορίνο, τον Οκτώβριο του 1945, και όπως αναφέρει‘Έγραψα το βιβλίο μόλις επέστρεψα, μέσα σε λίγους μήνες γιατί οι αναμνήσεις με βασάνιζαν.Η ιδέα για να το γράψω γεννήθηκε μέσα στο στρατόπεδο. Η ανάγκη να διηγηθούμε στους «άλλους», να κάνουμε τους «άλλους» συμμέτοχους της εμπειρίας μας, απέκτησε για μας, πριν και μετά την απελευθέρωση, το χαρακτήρα μιάς βίαιης και επιτακτικής παρόρμησης ίσης σπουδαιότητας με τις υλικές μας ανάγκες. Έγραψα το βιβλίο για να ικανοποιήσω αυτή την ανάγκη της ψυχής· για να απελευθερωθώ’.
Είναι λοιπόν ένα βιβλίο μαρτυρία, ένα βιβλίο για να μην ξεχάσουμε, και να μην αφήσουμε τους ανθρώπους αυτούς να ξεχαστούν. Ο Λέβι μέσα στο βιβλίο του μιλαει για ένα μικρό παιδί τον Ούρμπινεκ, ένα παιδί που αφού έχασε τους γοννείς του μωρό ακόμα, μέσα στο στρατόπεδο δεν μπόρεσε να μιλήσει ποτέ (δεν του έμαθε κανένας). Αυτό το παιδί πέθανε αμέσως μετά την απελευθέρωση. Ποιός θα μπορούσε να πει την ιστορία του;
Ο Πρίμο Λέβι μιλά για την σταδιακή απώλεια της ανθρωπιάς μέσα στο στρατόπεδο, για ανθρώπους συγκεκριμένους που τους αναφέρει με το όνομά τους, προσπαθώντας έτσι να αναβιώσει τη φωνή και το πνεύμα όλων εκείνων στους οποίους ο θάνατος είχε αφαιρέσει τη δυνατότητα να αφηγηθούν τις βαρβαρότητες που υπέστησαν.
Το όνομα ενός γυμνού και κρύου σώματος, τσακισμένου από τα βάσανα της πείνας και της δίψας, που έδινε έναν ανελέητο αγώνα επιβίωσης σε ένα ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης.
Ο Λέβι υπογραμμίζει πώς σε ένα πλαίσιο τέτοιας σκληρότητας κάθε κρατούμενος είναι άγρια μόνος και βλέπει τις αρχές της συνύπαρξης αλλά και τους ηθικούς κανόνες να διαλύονται.
Ο Λέβι επικεντρώνεται στην άγρια παραβίαση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας από τους Ναζί καθώς και στο τερατώδες σύστημα καταπίεσης του Λάγκερ (σημ. έτσι ονομάζει ο Λέβι τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, γιατί στα γερμανικά η λέξη έχει τις σημασίες στρώμα, αποθήκη, καταυλισμός).
George Mayer-Marton (1897 – 1960) «Γυναίκες και ογκόλιθοι», 1945
Εν μέσω αυτής της βαρβαρότητας ο άνθρωπος εκμηδενισμένος, χωρίς αξιοπρέπεια και μεταμορφωμένος σε αντικείμενο δεν είχε άλλο τρόπο να αντισταθεί παρά μόνο μέσω της πρακτικής της εσωτερικής αντίστασης.
Καθώς τον ακούμε να λέει ‘Ακριβώς επειδή το Λάγκερ είναι ένας τεράστιος μηχανισμός που έχει σκοπό να μας αποκτηνώσει, εμείς πρέπει ν’ αντισταθούμε· και σε αυτό εδώ το Λάγκερ μπορεί κανείς να επιβιώσει, αλλά γι’ αυτό θα πρέπει διαρκώς να επιθυμούμε να επιβιώσουμε, για να διηγηθούμε μετά, για να μεταδώσουμε τη μαρτυρία μας · και για να ζήσουμε είναι απαραίτητο να προσπαθήσουμε να σώσουμε τουλάχιστον το σκελετό, τη βάση του πολιτισμού. Ναι, είμαστε σκλάβοι, στερημένοι κάθε δικαίωμα, εκτεθειμένοι σε κάθε προσβολή, αντιμετωπίζουμε βέβαιο θάνατο, αλλά μας έχει απομείνει ένα δικαίωμα και πρέπει να το υπερασπιστούμε με σθένος, γιατί είναι το τελευταίο: το δικαίωμα ν’ αρνηθούμε τη συγκατάθεσή μας.’
Το βιβλίο είναι γεμάτο περιστατικά στα οποία πρωταγωνιστούν η πείνα, το κρύο, ο φόβος, η κούραση, η αρρώστια ο θάνατος, η ταπείνωση, η σωματική και ηθική δυστυχία. Ο Λέβι δεν καταδικάζει,δεν κρίνει, αλλά αφηγείται και αναλύει την ανθρώπινη συμπεριφορά, τόσο αυτή των Γερμανών όσο και αυτή κάποιων κρατουμένων που αφέθηκαν να κυριαρχηθούν από το ένστικτο της επιβίωσης, καταστέλλοντας κάθε ανθρώπινη λάμψη αξιοπρέπειας, αλληλεγγύης ή ενσυναίσθησης.
Ο αδίστακτος νόμος της επιβίωσης επιτρέπει μόνο σε όσους είναι αρκετά πονηροί να αποφύγουν την πειθαρχία του στρατοπέδου, ακόμη και σε βάρος των πιο αδύναμων συντρόφων τους.
Οι ίδιοι οι κρατούμενοι από θύματα γίνονται βασανιστές και για να επιβιώσουν καταφεύγουν στην κακία και τη βία εναντίον άλλων κρατουμένων· μια συμπεριφορά που υποθάλπεται από τους Ναζί προκειμένου να εξασφαλίσουν τον έλεγχο του στρατοπέδου και να αποτρέψουν εξεγέρσεις.
“Έτσι ξαφνικά και απροσδόκητα, χάθηκαν οι γυναίκες μας, τα παιδιά μας. Κανείς δεν μπόρεσε να τους αποχαιρετήσει. Τους είδαμε για λίγο στην άλλη άκρη της αποβάθρας σαν μια σκοτεινή μάζα και μετά δεν τους ξαναείδαμε πια.” Μας λέει στην σελίδα 22, και εμείς πρέπει να αναρωτηθούμε τι κάνει ένα τέτοιο μίσος δυνατό;
Καθώς βλέπουμε και σήμερα τον κόσμο να πηγαίνει προς νέους πολέμους δεν μπορύμε παρά να ρωτήσουμε, δεν διδαχθήκαμε τίποτα;
Τέτοια βιβλία που μας ζητάνε να θυμόμαστε πάντα είναι απαραίτητα.
Leslie Cole (1910-1977), «Ένας από του λάκκους θανάτου», Φρουροί των SS που συλλέγουν σορούς, Belsen 1945
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου