Γκουέρνικα Πάμπλο Πικάσο- ένας πίνακας αντιπολεμικό μνημείο

Γκουέρνικα Πάμπλο Πικάσο

ένας πίνακας αντιπολεμικό μνημείο

Η Γκουέρνικα του Πικάσο. Photo Credits: Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía

Γενικά στοιχεία

Η Γκερνίκα (Guernica στα ισπανικά ή Γκουέρνικα, με λατινική απόδοση στα ελληνικά), ένα από τα διασημότερα ίσως έργα του Πάμπλο Πικάσο, είναι μια μεγάλων διαστάσεων ελαιογραφία του 1937, ένα από τα γνωστότερα παγκοσμίως έργα του, και θεωρείται από πολλούς κριτικούς τέχνης ως το πιο δυνατό έργο ζωγραφικής με αντιπολεμικό μήνυμα στην ιστορία. Εκτίθεται στη Μαδρίτη, στο Μουσείο της Βασίλισσας Σοφίας

Περιγραφή πίνακα

Ο πίνακας, διαστάσεων 3,54 x 7,82μ., περιγράφει την απανθρωπιά, τη βιαιότητα και την απόγνωση του πολέμου. Ήταν παραγγελία της δημοκρατικής κυβέρνησης της Ισπανίας για τη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού το 1937. Ο Πικάσο εμπνεύστηκε το έργο όταν, στις 26 Απριλίου της ίδιας χρονιάς, στα πλαίσια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου, πληροφορήθηκε τα γεγονότα από την εφημερίδα Le Soir, ξεκίνησε το έργο την 1η Μαΐου και το ολοκληρώνει στις 3 Ιουνίου του 1937. Ο Πικάσο απέφυγε να ζωγραφίσει αεροπλάνα, βόμβες ή ερείπια. Οι κυρίαρχες μορφές του έργου είναι ένας ταύρος και ένα πληγωμένο άλογο με διαμελισμένα κορμιά και τέσσερις γυναίκες που ουρλιάζουν κρατώντας νεκρά μωρά. Αρχικά ο Πικάσο πειραματίστηκε με χρώμα, αλλά τελικά κατέληξε στο άσπρο-μαύρο και αποχρώσεις του γκρι, καθώς θεώρησε ότι έτσι δίνει μεγαλύτερη ένταση στο θέμα. Πολλές φορές μετακίνησε φιγούρες και μορφές πριν καταλήξει στην οριστική τους θέση. «Η αφαίρεση του χρώματος και του ανάγλυφου αποτελεί διακοπή της σχέσης του ανθρώπου τον κόσμο όταν διακόπτεται δεν υπάρχει πλέον η φύση η' η ζωή. Η διαδικασία της ζωγραφικής του πίνακα αποτυπώθηκε σε μια σειρά φωτογραφιών από τη διασημότερη ερωμένη του Πικάσο, την Dora Maar, μια διακεκριμένη καλλιτέχνιδα. Συνολικά σαράντα πέντε σχέδια μας έχουν σωθεί τα οποία προετοιμάζουν την τελική Γκερνίκα.

Όταν πρωτοεμφανίστηκε ο πίνακας, οι αντιδράσεις ήταν μάλλον αρνητικές. Ο Βάσκος τοιχογράφος Χοσέ Μαρία Ουτσενάι δήλωσε: «Για έργο τέχνης είναι ένα από τα φτωχότερα της παγκόσμιας παραγωγής. Πρόκειται για πορνογραφία 7x3». Γερμανικό έντυπο έγραψε ότι πρόκειται για «σύμφυρμα από ανθρώπινα μέλη που θα μπορούσε να είχε ζωγραφίσει τετράχρονος». Σταδιακά το γενικό αίσθημα άρχισε να μεταστρέφεται και το έργο περιόδευε για να ενισχύσει τον αγώνα των Δημοκρατικών. Η περιοδεία σταμάτησε όταν ο Φράνκο κατέλαβε την εξουσία το 1939 και, με το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το έργο φυγαδεύτηκε στις ΗΠΑ, για να αποφευχθεί η καταστροφή του. Η Γκερνίκα έμεινε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης για πολλά χρόνια και ο Πικάσο είχε δηλώσει πως δε θα επέστρεφε στην Ισπανία προτού αποκατασταθεί πλήρως η δημοκρατία. Το 1974 υπήρξε συμβάν βανδαλισμού του έργου με κόκκινη μπογιά, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη σφαγή του Μι Λάι στο Βιετνάμ. Το 1981 η Γκερνίκα επιστράφηκε στην Ισπανία και εκτέθηκε αρχικά στο Casón del Buen Retiro και κατόπιν στο Μουσείο ντελ Πράδο, προστατευμένη με αλεξίσφαιρο τζάμι και οπλισμένους φρουρούς, για το φόβο νέου βανδαλισμού. Το 1992 ο πίνακας μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση στο Εθνικό Μουσείο Τέχνης Βασίλισσα Σοφία στη Μαδρίτη, του οποίου έγινε το διασημότερο και σπουδαιότερο έκθεμα. Τα τελευταία χρόνια ακούγεται συχνά η πρόταση να μεταφερθεί στο Μουσείο Γκούγκενχαϊμ στο Μπιλμπάο, το οποίο βρίσκεται λίγα μόλις χιλιόμετρα από την κωμόπολη Γκερνίκα, πράγμα με το οποίο δεν συμφωνεί ούτε η ισπανική κυβέρνηση ούτε η διοίκηση του Μουσείου Τέχνης Βασίλισσας Σοφίας.

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%BA%CE%B5%CF%81%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%B1_(%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%BA%CE%B1%CF%82)

Η ιστορία της Γκουέρνικα

Όταν μαινόταν στην Ισπανία ο Εμφύλιος Πόλεμος, η γερμανική πολεμική αεροπορία ισοπεδώνει, ύστερα από ένα βομβαρδισμό τριών ολόκληρων ωρών την Γκουέρνικα, μια μικρή πόλη στη χώρα των Βάσκων, σκοτώνοντας χίλιους ανυπεράσπιστους άμαχους. Η βάρβαρη καταστροφή της Γκουέρνικα, ιερής πόλης των Βάσκων, προκάλεσε την αγανάκτηση των προοδευτικών ανθρώπων όλου του κόσμου. Δεν ήταν μόνο η επέμβαση της Γερμανίας στο πλευρό του Φράνκο κατά των δημοκρατικών, ήταν και ένα σήμα κινδύνου για την ανθρωπότητα από τη φονική ναζιστική πολεμική μηχανή, που απειλούσε πλέον ολόκληρη την Ευρώπη. Η σαραντάχρονη δικτατορία του Φράνκο εμπόδισε την ιστορική έρευνα σχετικά με τη σφαγή της Γκουέρνικα. Η επίσημη εκδοχή της φρανκικής προπαγάνδας ήταν ότι η πόλη πυρπολήθηκε από τους «ερυθρούς στασιαστές», για τους δικούς τους προπαγανδιστικούς σκοπούς. Φυσικά κανείς δεν μπορούσε να δεχτεί κάτι τέτοιο. Ένα ερώτημα που απασχολούσε τους ιστορικούς ήταν αν ο βομβαρδισμός έγινε με τη συναίνεση των εθνικιστών ή αν οι Γερμανοί έδρασαν ανεξάρτητα, κάνοντας μια γενική δοκιμή των μεθόδων αεροπορικής καταστροφής που επρόκειτο να παίξουν τόσο σημαντικό ρόλο στον επερχόμενο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι Γερμανοί μεταπολεμικοί πολιτικοί πάντως συνέκλιναν στην άποψη ότι για τη σφαγή ευθύνονται από κοινού οι ναζί και ο Φράνκο.

Αναλυτικά:

Η Γκουέρνικα ήταν μία πόλη μεγάλης σημασίας για τους Βάσκους, καθώς εκεί δέσποζε το Gernikako Arbola (Το Δέντρο της Γκερνίκα), μία βελανιδιά η οποία μέχρι και σήμερα συμβολίζει τις ελευθερίες του λαού των Βάσκων. Δεν ήταν όμως μόνο αυτή η σπουδαία σημασία του δέντρου, που έκανε την βασκική πόλη εύκολη βορά στη δίψα των εθνικιστών.

Κίνητρο της φρικιαστικής αυτής επίθεσης ήταν η θέση κλειδί της βασκικής πόλης. Η Γκουέρνικα είχε στρατηγική σημασία για την έκβαση του Εμφυλίου, καθώς βρισκόταν στο μονοπάτι των εθνικιστών, οι οποίοι ήθελαν να βρεθούν στο Μπιλμπάο, η κατάληψη του οποίου θα υπέγραφε το οριστικό τέλος του πολέμου στη βόρεια Ισπανία.

Ο βομβαρδισμός της Γκουέρνικα ήταν από τα πιο φρικτά γεγονότα του ισπανικού Εμφυλίου, το οποίο επηρέασε τόσο τον ίδιο τον πόλεμο, όσο και την έκβαση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς ήταν η πρώτη φορά που δοκιμάζονταν με την βοήθεια των γερμανικών δυνάμεων, οι βομβαρδισμοί ως ευρύ «όπλο» έναντι στους αμάχους.

https://cdn.sansimera.gr/media/photos/main/Guernica.jpg

Συγκεκριμένα, στο βομβαρδισμό πήραν μέρος γερμανικά και ιταλικά αεροπλάνα, οι πιλότοι των οποίων συμμετείχαν εθελοντικά στον ισπανικό εμφύλιο, στο πλευρό των εθνικιστών. Η αιματηρή αυτή επίθεση ονομάστηκε «Επιχείρηση Επίπληξη» αλλά έμεινε στις σκοτεινές σελίδες της ιστορίας γνωστή ως Γκουέρνικα.

Από τον βομβαρδισμό καταστράφηκε το μεγαλύτερο μέρος της Γκουέρνικα και έχασαν τη ζωή τους περίπου 1.600 άνθρωποι. Το 1/3 της πόλης έχει πλέον καταστραφεί. Όσοι κάτοικοι πρόλαβαν να σωθούν, κοιτούν τα ερείπια της πόλης τους απελπισμένοι. Ένα βομβαρδιστικό αεροπλάνο κοιτά και αυτό από ψηλά, το βάναυσο έργο του πολέμου. Άνθρωποι κάθε ηλικίας και ζώα κάθε είδους κείτονται άψυχα στο ισοπεδωμένο έδαφος της πόλης. Ο πόλεμος είχε δείξει για ακόμα μία φορά το διαβολικό του πρόσωπο.

https://www.monopoli.gr/2022/04/26/istories/art-culture-sub/575176/gkouernika-i-tragiki-istoria-piso-apo-to-spoudaiotero-antipolemiko-ergo-tou-pikaso/

Πώς δημιουργήθηκε ο Πίνακας

Καθώς πλησίαζε η παγκόσμια έκθεση του 1937, μέλη της ισπανικής δημοκρατικής κυβέρνησης ήθελαν το περίπτερο της Ισπανίας στη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού που ήταν αφιερωμένο στην Τέχνη και την Τεχνολογία, να φιλοξενεί έναν πίνακα που θα εξέθετες τις θηριωδίες του αρχιστράτηγου Φράνκο και των συμμάχων του. Έτσι στράφηκαν σε έναν από τους πιο διάσημους Ισπανούς ζωγράφους, τον Πάμπλο Πικάσο που είχε ήδη τύχει αναγνώρισης από τη δεκαετία του ’10 για την κυβιστική του καλλιτεχνική έκφραση.

Ο Πικάσο δεν χρειάστηκε να πάει μακριά για να φιλοτεχνήσει τον πίνακα για την έκθεση του Παρισιού, καθώς ζούσε στη Γαλλία από το 1904, από όπου και εξέφραζε τη διαφωνία του με το απολυταρχικό στρατιωτικό καθεστώς της χώρας του. Ο ζωγράφος δημιούργησε τη Γκουέρνικα παρότι βρισκόταν μακριά από την Ισπανία από το 1934, ενώ και μετά δεν επέστρεψε ποτέ στη χώρα του.

Ο Πικάσο προχώρησε σε πλήθος πειραματισμών πριν καταλήξει στον πίνακα που όλοι γνωρίζουμε. Ένα από τα πιο πρώιμα προσχέδια του πίνακα περιελάμβανε μια υψωμένη γροθιά, το παγκόσμιο σύμβολο αλληλεγγύης και αντίστασης στην καταπίεση. Οι αντίπαλοι του Φράνκο είχαν ασπαστεί το έμβλημα αυτό κατά τη διάρκεια του ισπανικού εμφυλίου. Ο Πικάσο απεικόνισε τη γροθιά αρχικά άδεια και κατόπιν να αρπάζει ένα δεμάτι σιτάρια. Τελικά, όμως, απέρριψε τελείως την εικόνα.

Μπορεί η Γκουέρνικα να είναι ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους πίνακες σε αποχρώσεις του γκρι, ωστόσο κατά τη διάρκεια των δοκιμών, ο πασίγνωστος ζωγράφος, είχε δοκιμάσει να κάνει το έργο έγχρωμο. Σε αυτή την εκδοχή ο ζωγράφος συμπεριέλαβε ένα κόκκινο δάκρυ να πέφτει από το μάτι μιας γυναίκας, καθώς και διάφορες εκδοχές έγχρωμου φόντου. Τελικά, δεν κρατήθηκε καμία από αυτές τις δοκιμές.

Οι κριτικοί τέχνης πέρασαν καιρό προσπαθώντας να «αποκρυπτογραφήσουν» το νόημα των συμβολισμών στη Γκουέρνικα, ιδιαίτερα του αλόγου και των ταύρων. Όπως θα ανέμενε κανείς, ζητήθηκε από τον Πικάσο να εξηγήσει τη χρήση αυτών των πλασμάτων στον πίνακα του. Ωστόσο, ποτέ δεν προσέφερε τίποτα πιο αποκαλυπτικό από τη φράση ότι: «Αυτός ο ταύρος είναι ένας ταύρος και αυτό το άλογο είναι ένα άλογο», προσθέτοντας ότι «εάν δώσετε ένα νόημα σε ορισμένα πράγματα στους πίνακές μου, μπορεί να είναι απολύτως αληθές, αλλά δεν ήταν η πρόθεσή μου να δώσω αυτό το νόημα. Οποίες ιδέες και όποια συμπεράσματα έχετε, τα απέκτησα και 'γω, αλλά ενστικτωδώς, ασυνείδητα. Κάνω τη ζωγραφιά, για τη ζωγραφιά. Ζωγραφίζω τα αντικείμενα για αυτό που είναι».

https://www.iefimerida.gr/news/377601/gkoyernika-o-pinakas-toy-pikaso-poy-exakoloythei-na-sygklonizei-ton-planiti-eikones