All Quiet on the Western Front

 All Quiet on the Western Front 
(ουδέν νεώτερον από το δυτικό μέτωπο)

Πρόκειται για κινηματογραφικό αντιπολεμικό έργο του 1930 βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Έριχ Μαρία Ρεμάρκ.
Βραβεύτηκε με το Όσκαρ για την καλύτερη ταινία το 1930 και είναι μια από τις πιο γνωστές αντιπολεμικές κινηματογραφικές ταινίες.

Επειδή εκείνη την εποχή πολλές κινηματογραφικές αίθουσες ακόμα δεν είχαν εξοπλιστεί με την τότε καινούργια τεχνολογία, το έργο κυκλοφόρησε σε δύο εκδόσεις. Μία με ήχο και μία ως βουβή ταινία. Το 1991 η ταινία χαρακτηρίστηκε από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου ως «πολιτιστικά, αισθητικά και ιστορικά σημαντική» και επιλέχθηκε να ενταχθεί στο Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου των Ηνωμένων Πολιτειών. 

Η Υπόθεση/Πλοκή

Βρισκόμαστε στη Γερμανία στις αρχές του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Γίνεται επιστράτευση και ο κόσμος είναι κατενθουσιασμένος. Στους δρόμους επικρατεί πανηγυρικός ενθουσιασμός. Οι στρατιώτες φεύγουν εθελοντές για το μέτωπο συνοδευόμενοι από τους ήχους των στρατιωτικών εμβατηρίων που παίζουν οι μπάντες, ενώ πλήθος άνδρες γυναίκες και παιδιά τους χειροκροτεί, τους ρίχνει λουλούδια και τους κουνάει καπέλα και μαντήλια. Ο ταχυδρόμος Χίμμελστος μοιράζει τα γράμματα βιαστικά για να πάει και αυτός να παρουσιαστεί, αφού είναι αξιωματικός. Μόνο σε μια αίθουσα του Γυμνασίου ο καθηγητής Κάντορεκ διδάσκει με στόμφο τους μαθητές του, αλλά η φωνή του δεν ακούγεται από τα εμβατήρια. Έχουν αρχαία Ελληνικά και στον πίνακα είναι γραμμένοι οι στίχοι του Ομήρου:

Ἄνδρα μοι ἔννεπε,

μοῦσα, πολύτροπον,

ὃς μάλα πολλὰ....

Καθώς οι παρελάσεις έξω από το ανοιχτό παράθυρο για μια στιγμή λιγοστεύουν και οι ήχοι των εμβατηρίων κάπως απομακρύνονται, η φωνή του καθηγητή ακούγεται ξανά. Αντί για το μάθημα βγάζει έναν φλογερό πατριωτικό λόγο και παροτρύνει τους νέους να κάνουν το πατριωτικό τους καθήκον. Τελικά καταφέρνει να παρασύρει όλη την τάξη και να τους κάνει να πάνε όλοι σύσσωμοι εθελοντές.

Στον στρατώνα ο ενθουσιασμός είναι ακόμα μεγαλύτερος. Οι νεαροί στρατιώτες νοιώθουν σαν σε εκδρομή. Συναντάν τον ταχυδρόμο Χίμμελστος με στολή αξιωματικού. Ο Χίμμελστος που τώρα είναι ο διοικητής τους όμως είναι αυστηρός εκπαιδευτής και τους ταράζει στην εκπαίδευση. Τελικά παίρνουν διαταγή να πάν στο μέτωπο. Εκεί, στο Δυτικό Μέτωπο τους περιμένει μια άλλη πραγματικότητα, φρικτή και απάνθρωπη.

Πολλοί από τους στρατιώτες πληγώνονται βαριά ή βρίσκουν φρικτό θάνατο. Ο Μπόυμερ στη διάρκεια μιας επίθεσης εμπλέκεται σε μια σωματική πάλη με έναν Γάλλο στρατιώτη, και αφού τον πληγώσει θανάσιμα με την ξιφολόγχη εγκλωβίζεται στον κρατήρα μιας βόμβας μαζί με τον πληγωμένο Γάλλο. Έξω από τον κρατήρα η μάχη και οι βομβαρδισμοί μαίνονται, και ο Μπόυμερ είναι αδύνατο να εγκαταλείψει τον κρατήρα για μερόνυχτα. Ο Γάλλος που είναι βαριά τραυματισμένος αλλά δεν έχει πεθάνει ακόμα συνέρχεται. Ο Μπόυμερ τον βλέπει σαν άνθρωπο και τραυματία στρατιώτη και του δίνει να πιει τις τελευταίες σταγόνες νερό από το παγούρι του. Ο Γάλλος βασανίζεται και δεν μπορεί να πεθάνει. Βογκάει. Ο Μπόυμερ βασανίζεται από τις τύψεις επειδή τον τραυμάτισε θανάσιμα, αλλά ακόμα περισσότερες τύψεις τον πιάνουν όταν ο Γάλλος πεθαίνει και μένει ακίνητος και μισοκαθισμένος να τον κοιτάει με ανοιχτά τα μάτια.

Σε μια διακοπή της μάχης ο Μπόυμερ βγαίνει από τον κρατήρα και γυρνάει στη μονάδα του. Παίρνει παράσημο και γυρίζει στο σπίτι του με άδεια. Εκεί τον υποδέχονται όλοι σαν ήρωα και του ζητούν να τους εξιστορεί συνέχεια τους διάφορους ηρωισμούς του μετώπου. Ο Μπόυμερ εγκαταλείπει. Ξαφνικά φτάνει στο σχολείο του και βρίσκει τον καθηγητή Κάντορεκ να βγάζει ακριβώς τον ίδιο φλογερό λόγο σε μια άλλη τάξη με πολύ νεότερους μαθητές. Ο καθηγητής τον αναγνωρίζει και τον φωνάζει όλο χαρά και υπερηφάνεια να πλησιάσει και να τους πει πώς είναι στο μέτωπο. Ο Μπόυμερ λέει ότι το μέτωπο είναι φρικτό και θερίζει ο θάνατος. Καθηγητής και μαθητές είναι απογοητευμένοι και τον κατηγορούν για δειλία.

Ο Μπόυμερ ξαναγυρνάει στο μέτωπο. Όλοι έχουν σκοτωθεί. Μόνο δυο γνωστοί του έχουν μείνει ακόμα. Τη στιγμή της συνάντησης όμως μια βόμβα που θα σκάσει μακριά θα εκτινάξει ένα μικρό θραύσμα που θα σκοτώσει τον ένα από αυτούς. Ο Μπόυμερ βλέπει μια πεταλούδα και προσπαθεί να την πιάσει με το χέρι, όταν μια αδέσποτη σφαίρα θα τον σκοτώσει και αυτόν...

... μια ημέρα του Οκτώβρη του 1918,

κατά την οποία δεν συνέβη τίποτε,

και γι' αυτό το πολεμικό δελτίο ειδήσεων ήτανε πολύ περιληπτικό

με τα λόγια:

«Ουδέν νεώτερον από το Δυτικό Μέτωπο».

Το 1979 κυκλοφόρησε μια καινούργια έκδοση του έργου υπό τη σκηνοθεσία του Delbert Mann. Η επανέκδοση ήταν περίπου 15 λεπτά μεγαλύτερης διάρκειας και προορίστηκε για την τηλεόραση. Το έργο ήταν καλύτερα γυρισμένο και είχε καλύτερα εφέ. Βραβεύτηκε και με Golden Globe του 1980 ως καλύτερη παραγωγή. Παρόλα αυτά δεν γνώρισε ούτε την ίδια επιτυχία, ούτε και έγινε τόσο πολύ γνωστό όσο η πρώτη έκδοση του 1930.

 Το All Quiet on the Western Front, με τίτλο Im Westen Nichts Neues, κινηματογραφική μεταφορά (remake της αρχικής ταινίας του 1930) κυκλοφορεί και πάλι το 2022 από τον πολυβραβευμένο σκηνοθέτη, Edward Berger, αυτή τη φορά, σε σενάριο του ιδίου και των Lesley Paterson και Ian Stokell. Στην ταινία πρωταγωνιστούν οι: Felix Kammerer, Daniel Brühl, Sebastian Hülk, Albrecht Schuch, και Anton von Lucke. 

Υπόθεση/Πλοκή

 Η ταινία ξεκινά με μια ομάδα μαθητών γυμνασίου που συζητούν ενθουσιασμένοι για την προοπτική να μπουν στο στρατό και να πολεμήσουν για τη χώρα τους.  Ο κεντρικός χαρακτήρας, ο Paul Baumer είναι ένας από αυτούς τους μαθητές.  Μαζί με τους συμμαθητές του κατατάσσεται στο στρατό και στέλνεται στο Δυτικό Μέτωπο.

 Μόλις φτάσουν ο Paul και οι σύντροφοί του μαθαίνουν γρήγορα τη σκληρή πραγματικότητα του πολέμου. Αναγκάζονται να υπομείνουν φρικτές συνθήκες στα χαρακώματα, βομβαρδίζονται συνεχώς με πυρά, αναγκάζονται να αντέξουν χωρίς τροφή και νερό για μεγάλες χρονικές περιόδους και να υπομείνουν στη συνεχή απειλή της εχθρικής επίθεσης.

 Η ταινία κάνει εξαιρετική δουλειά στην απεικόνιση της ψυχολογικής επίδρασης που έχει ο πόλεμος στους στρατιώτες.  Ο Paul και οι σύντροφοί του συνηθίζουν τη βία και τον θάνατο καθώς βλέπουν τους συναδέλφους τους στρατιώτες να ακρωτηριάζονται και να σκοτώνονται.  Αγωνίζονται να διατηρήσουν τη λογική τους και την αίσθηση του εαυτού τους καθώς αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν την απανθρωπιά του πολέμου.

Μια από τις πιο σημαντικές σκηνές της ταινίας είναι όταν ο Paul επιστρέφει σπίτι με άδεια και συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να συνδεθεί με την παλιά του ζωή και νιώθει ξένος στο σπίτι του.  Η αντίθεση μεταξύ των εμπειριών του στην πρώτη γραμμή και της ασφάλειας και άνεσης της κανονικής ζωής του υπογραμμίζει την έντονη αντίθεση μεταξύ πολέμου και ειρήνης.

«Εγκαταλείψτε κάθε ελπίδα, εσείς που εισέρχεστε εδώ». Αν θα ήθελε κάποιος να περιγράψει τον τρόπο που ο Berger σκηνοθετεί το επικό, αντιπολεμικό του δράμα, η γνωστή επιγραφή στην είσοδο της κολάσεως, από τη Θεία Κωμωδία του Δάντη, θα ταίριαζε απόλυτα. Αυτό που κάνει είναι μία σκληρή και ωμή μελέτη πάνω στο πραγματικό πρόσωπο του πολέμου. Φυσικά, δεν σταματάει μόνο εκεί.

Στην απεικόνισή του της φρίκης του πολέμου, παρουσιάζει μια σκληρή κριτική στην ιδέα του εθνικισμού, δείχνοντας ότι είναι μια κούφια, υποκριτική ιδεολογία, ένα εργαλείο που χρησιμοποιούν οι κυβερνώντες για τον έλεγχο του πληθυσμού ενός έθνους.

Τέλος, η μουντή και “κρύα” φωτογραφία του James Friend, σε συνδυασμό με τα μουσικά ξεσπάσματα του Volker Bertelmann, ενισχύουν το τελικό αποτέλεσμα.

Πηγές:

• https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9F%CF%85%CE%B4%CE%AD%CE%BD_%CE%BD%CE%B5%CF%8E%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%BD_%CE%B1%CF%80%CF%8C_%CF%84%CE%BF_%CE%B4%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%BC%CE%AD%CF%84%CF%89%CF%80%CE%BF_(%CF%84%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CE%AF%CE%B1_1930)
• https://unboxholics.com/reviews/movies-tv/99812-all-quiet-on-the-western-front-review-sto-sfageio-tou-a-pagkosmiou-polemou

ΦΩΤΗΣ ΚΟΥΤΕΛΑΣ & ΑΛΑΝ ΓΚΑΓΚΟΥΤΑΝ